मौनतापछि परिवर्तनको संकेत कि ! छटपट्टी ?

काठमाडाैं । राजनीतिमा धेरैजसो मानिसले नेतृत्वलाई भाषणसँग जोडेर हेर्ने गर्छन्। ठूलो स्वरमा बोल्ने, भीडलाई उत्साहित पार्ने, विरोधीलाई जवाफ दिने र हरेक विषयमा प्रतिक्रिया दिने व्यक्तिलाई प्रायः “बलियो नेता” मानिन्छ। तर इतिहासले बारम्बार प्रमाणित गरेको छ।नेतृत्वको वास्तविक शक्ति केवल शब्दमा होइन, काम, दृष्टिकोण र नियतमा लुकेको हुन्छ। संसारमा यस्ता धेरै नेता भएका छन्, जसले कम बोलेर पनि आफ्नो देशलाई नयाँ दिशा दिएका छन्।

आज नेपालमा पनि एउटा फरक शैलीको नेतृत्वको चर्चा भइरहेको छ। विशेषगरी काठमाडौं महानगरका मेयर वालेन शाहको मौनता र काम गर्ने शैलीलाई लिएर विभिन्न बहस भइरहेका छन्। कतिपयले उनको मौनतालाई कमजोरी मान्छन् भने कतिपयले त्यसलाई गम्भीर जिम्मेवारीको संकेत ठान्छन्। वास्तवमा, जब कुनै व्यक्ति शब्दभन्दा काममा विश्वास गर्न थाल्छ, तब ऊ आलोचनाभन्दा परिणाममा केन्द्रित हुन्छ।

इतिहास हेर्दा संसारका धेरै देशहरूमा यस्तै मौन तर दृढ नेतृत्वले परिवर्तन ल्याएको पाइन्छ। उदाहरणका लागि Nayib Bukele आज विश्वभर चर्चामा छन्। कहिल्यै स्थिर नदेखिएको देश एल साल्भाडोरलाई उनले कठोर निर्णय र स्पष्ट उद्देश्यद्वारा नयाँ पहिचान दिलाउने प्रयास गरे। उनको शैली सबैलाई मन नपर्न सक्छ, तर उनले आफ्नो देशमा अपराध नियन्त्रण र राष्ट्रिय आत्मविश्वास बढाउने काम गरे भन्ने चर्चा विश्वभर छ। आलोचना उनीमाथि पनि भयो, तर उनले आलोचनाभन्दा परिणामलाई प्राथमिकता दिए।

त्यस्तै Recep Tayyip Erdoğan ले पनि आधुनिक टर्की निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेले। उनको राजनीतिक यात्रा सधैं सहज थिएन। उनले तीव्र विरोध, आन्दोलन र अन्तर्राष्ट्रिय दबाबको सामना गर्नुपर्‍यो। तर उनले देशको पूर्वाधार, अर्थतन्त्र र राष्ट्रिय गौरवलाई केन्द्रमा राखेर काम गरे। आज पनि उनको नेतृत्वप्रति समर्थन र विरोध दुवै छन्, तर टर्कीको आधुनिक विकास यात्रामा उनको नाम सशक्त रूपमा जोडिएको छ।
इतिहासमा अझ रोचक उदाहरण Calvin Coolidge को पाइन्छ। अमेरिकी राजनीतिमा उनी कम बोल्ने नेताका रूपमा प्रसिद्ध थिए।

मानिसहरूले उनलाई “Silent Cal” भनेर समेत चिन्थे। तर उनको मौनता निष्क्रियता थिएन। उनी बोल्नुभन्दा सुन्ने, बुझ्ने र निर्णय गर्दा संयम अपनाउने नेता थिए। कहिलेकाहीँ धेरै नबोल्नु पनि गहिरो जिम्मेवारीको संकेत हुन सक्छ भन्ने कुरा उनको जीवनले देखाएको थियो।
नेपालमा अहिले धेरै मानिसहरू भावनात्मक भाषण सुन्न अभ्यस्त छन्। हरेक दिन प्रतिक्रिया दिने, सामाजिक सञ्जालमा लगातार सक्रिय रहने र प्रत्येक विवादमा बोल्ने संस्कार बढ्दै गएको छ। यस्तो समयमा कुनै नेता मौन रहँदा मानिसहरू असहज महसुस गर्छन्। तर प्रश्न यो हो की के सधैं बोलिरहनु नै नेतृत्व हो?

कहिलेकाहीँ मौनता शब्दभन्दा शक्तिशाली हुन्छ। जब एउटा व्यक्ति देश, समाज वा जिम्मेवारीको गहिराइ बुझ्न थाल्छ, तब उसले प्रत्येक विषयमा हतारमा बोल्नु आवश्यक ठान्दैन। ऊ कामलाई बोल्न दिन चाहन्छ। यही कारणले आज Balen Shah को मौनताले धेरै मानिसमा जिज्ञासा र चिन्ता दुवै पैदा गरेको देखिन्छ। तर सम्भवतः त्यो मौनताभित्र देश, व्यवस्था र परिवर्तनप्रतिको गम्भीर चिन्ता लुकेको हुन सक्छ।
नेपाल अहिले संक्रमणको लामो यात्राबाट गुज्रिरहेको देश हो। यहाँ जनताले धेरै आशा गरेका छन्, धेरै पटक निराश पनि भएका छन्। यस्तो अवस्थामा नयाँ पुस्ताले फरक प्रकारको नेतृत्व खोजिरहेको छ। जहाँ भाषणभन्दा काम होस ।प्रचारभन्दा परिणाम होस्। र व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा देशको भविष्य ठूलो बनोस्।

नेतृत्व भनेको सबैलाई खुसी पार्नु होइन। नेतृत्व भनेको सही समयमा सही निर्णय लिन सक्ने साहस हो। परिवर्तनको बाटो सधैं सहज हुँदैन। जसले परिवर्तन गर्न खोज्छ। उसले आलोचना, अवरोध र गलत व्याख्या सहनैपर्छ। इतिहासका धेरै लोकप्रिय नेताहरू सुरुवातमा विवादित थिए। किनकि नयाँ सोचलाई पुरानो सोचले सहजै स्वीकार गर्दैन।

आज नेपालका युवाहरूभित्र एउटा नयाँ चेतना जन्मिरहेको छ। उनीहरू अब केवल भाषण सुन्न चाहँदैनन्।उनीहरू परिणाम हेर्न चाहन्छन्। सडक सफा भएको, प्रणाली सुधारिएको, भ्रष्टाचार सुन्य भएको र सेवामा पारदर्शिता आएको अनुभव गर्न चाहन्छन्। यही चाहनाले नयाँ प्रकारको नेतृत्वलाई जन्म दिएको हो।

तर यहाँ एउटा महत्वपूर्ण कुरा सम्झनुपर्छ।कुनै पनि नेता एक्लैले देश बदल्न सक्दैन। देश परिवर्तनका लागि जनताको चेतना, सहकार्य र धैर्यता आवश्यक हुन्छ। हामीले हरेक व्यक्तिलाई तुरुन्तै देवता वा खलनायक बनाउने प्रवृत्ति त्याग्नुपर्छ। कुनै पनि नेतृत्वलाई मूल्यांकन गर्दा उसको नियत, दृष्टि र दीर्घकालीन प्रभावलाई हेर्नुपर्छ।

सामाजिक सञ्जालको युगमा धैर्यता हराउँदै गएको छ। मानिसहरू तत्काल प्रतिक्रिया र तुरुन्त परिणाम चाहन्छन्। तर वास्तविक परिवर्तन समय लिएर हुन्छ। एउटा शहर बदल्न वर्षौं लाग्छ भने एउटा देश बदल्न दशकौं लाग्न सक्छ। त्यसैले परिवर्तनको यात्रामा संयम र सकारात्मक सोच अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।

नेपालको भविष्यप्रति आशावादी हुने धेरै कारण छन्। यहाँ प्रतिभाशाली युवा छन्, मेहनती जनता छन्, प्राकृतिक स्रोत छन् र परिवर्तन चाहने चेतना बढ्दै गएको छ। आवश्यक कुरा भनेको सही दिशा, इमानदार नियत र निरन्तर प्रयास हो।

हामीले संसारका सफल उदाहरणहरूबाट प्रेरणा लिन सक्नुपर्छ, तर अन्धअनुकरण होइन। Nayib Bukele, Recep Tayyip Erdoğan वा Calvin Coolidge जस्ता नेताहरूले आफ्नै परिस्थिति अनुसार काम गरे। नेपालले पनि आफ्नो वास्तविकता अनुसारको बाटो खोज्नुपर्छ।
आज यदि कुनै नेता कम बोलिरहेको छ भने सम्भवतः ऊ सोचिरहेको छ। सम्भवतः ऊ शब्दभन्दा कामलाई प्राथमिकता दिन खोजिरहेको छ। र यदि त्यो मौनताभित्र देशप्रतिको इमानदार चिन्ता छ भने, त्यसलाई बुझ्ने धैर्यता समाजले पनि राख्नुपर्छ।

आखिर इतिहासले सधैं एउटा कुरा सिकाएको छ।साँचो परिवर्तन चर्को आवाजले मात्र होइन, स्पष्ट उद्देश्य, इमानदार नियत र निरन्तर कामले आउँछ। शब्दहरूले मानिसलाई केही समय प्रभावित पार्न सक्छन्, तर कामले पुस्तौँसम्म प्रेरित गर्छ।
नेपाललाई आज आवश्यकता छ सकारात्मक सोच, जिम्मेवार नेतृत्व र आशावादी नागरिकको। आलोचना आवश्यक छ, तर निराशा होइन। प्रश्न उठाउनु आवश्यक छ, तर देशप्रतिको विश्वास हराउनु हुँदैन।

किनकि अन्ततः देशलाई अगाडि बढाउने शक्ति केवल नेतामा मात्र हुँदैन, त्यो शक्ति सम्पूर्ण नागरिकको सामूहिक चेतनामा लुकेको हुन्छ। र जब नागरिकहरू आशावादी हुन्छन्, तब परिवर्तनको सम्भावना कहिल्यै समाप्त हुँदैन।

–अरुण राज सुमार्गी
(सामाजिक विश्लेषक तथा समावेशी विकास अभियन्ता)
#arunrajsumargi