विद्याको राजनीतिक सक्रियतामा कांग्रेसको चासो र खलबली

काठमाडौं । पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको पछिल्लो राजनीतिक सक्रियताले नेपाली राजनीतिमा नयाँ बहस जन्माएको छ । पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीले गत असार १४ गते आफ्नो पुरानो दल एमालेमा फर्किएको घोषणा गरिन् । उनको यो घोषणाले एमाले भित्रै पनि आलोचना भएको छ । एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली पक्षले उनको पुनरागमनलाई त्यति सहज रुपमा नलिरहेको अवस्थामा सत्तारुढ दल विशेषतः नेपाली कांग्रेसभित्र पनि यसले गम्भीर चर्चा र आन्तरिक तनावको स्थिति सिर्जना गरेको देखिन्छ ।

यसैबीच हिजाेमात्र ओलीसँगको बालुवाटार बैठकमा कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाले पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीले नेकपा एमालेको पार्टी सदस्यता नवीकरणको विषयमा गम्भीर चासो राखेका थिए । ओलीसहित सत्तारुढ दुई दलका शीर्ष नेताको मंगलबार बालुवाटारमा बसेको बैठकमा देउवाले पूर्व राष्ट्रपति भण्डारी पुनः सक्रिय राजनीतिमा फर्किने भनेर गरेको घोषणाबारे चासो राखेका हुन् ।

देउवाले ‘सेनाको परमाधिपति भइसकेको व्यक्ति पार्टीको सदस्य हुन्छ ?’ भन्दै ओलीसामु प्रश्न राखेका थिए । देउवाले सम्मानित राष्ट्रपति भइसकेपछि प्रणालीलाई नै भताभुङ्ग पार्ने गरी लोभ गर्दा समेत किन सदस्यता दिएको भनेर समेत ओलीसामु प्रश्न उठाएका थिए । जवाफमा ओलीले पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीले पार्टीको सदस्यता नविकरण गराएको आफूलाई थाहै नभएको बरु नविकरणपछि मात्र आफूले जानकारी पाएको बताएको स्रोतको दाबी छ ।

यसअघि कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठकमा पनि भण्डारी सक्रिय राजनीतिमा फर्किएको विषयमा नेताहरुले प्रश्न उठाएका थिए । देशको नेतृत्वदायी भूमिकामा पुगेको व्यक्ति दलको सक्रिय राजनीतिमा फर्किएको विषय कांग्रेसले नजरअन्दाज गर्न नमिल्ने नेताहरुको तर्क थियो । भण्डारीको सक्रिय राजनीतिलाई अनदेखा गर्न नहुने मत विमलेन्द्र निधिदेखि कृष्णप्रसाद सिटौलासम्मले बैठकमा कुरा उठाएका थिए । महामन्त्री विश्वप्रकाश शर्माले पनि  बैठकमा पूर्व राष्ट्रपति भण्डारी राजनीतिमा आउने विषयलाई कांग्रेसले सामान्य रूपमा लिन नहुने बताएका थिए ।

यद्यपि पूर्वराष्ट्रपतिका रूपमा राजनीतिक निष्क्रियता अपेक्षित हुन्छ, तर भण्डारीको सक्रिय उपस्थितिले लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यता र शक्ति सन्तुलनप्रति प्रश्न उठाएको छ ।

विद्या भण्डारी नेपाली राजनीतिमा कम्युनिष्ट पृष्ठभूमिबाट उदाएको एक प्रभावशाली पात्र हुन् ।

कांग्रेसले भण्डारीको राष्ट्रपतिकालमा संविधानको भावना विपरित निर्णय गरेको भन्दै आलोचना गर्दै आएको थियो । विशेषतः ओली सरकारले संसद् विघटन गर्दा राष्ट्रपतिबाट मिलेमतो भएको आरोप लगाइएको थियो । त्यसैले भण्डारी पुनः सक्रिय हुनुले कांग्रेसभित्र आशंका र अविश्वास उत्पन्न गरेको छ ।

भण्डारीको गतिविधि एमाले र पूर्वराजनीतिक सञ्जालसँगको नजिक सम्बन्धका रूपमा हेरिएको छ । यसले कांग्रेसलाई भविष्यको सम्भावित गठबन्धनहरूबारे सतर्क बनाएको छ । यदि भण्डारीको छायाँमा एक नयाँ राजनीतिक ध्रुव तयार भयो भने त्यो कांग्रेसको चुनावी रणनीतिका लागि चुनौती बन्न सक्छ ।

यदि भण्डारीको सक्रियता केवल सामाजिक वा वैचारिक सीमितताभित्र मात्र रहन्छ भने त्यसले कम असर पार्न सक्छ । तर यदि उनले प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा नयाँ शक्ति केन्द्र निर्माणको प्रयास गर्न थालिन् भने समग्र नेपाली लोकतन्त्रमा शक्ति पुनःसंरचना हुने सम्भावना प्रबल छ ।

पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीको सक्रियताले कांग्रेसमा उत्पन्न खलबली केवल एक व्यक्तिको उपस्थितिले होइन, विगतका राजनीतिक निर्णय, शक्ति सन्तुलन र भावी चुनावी रणनीतिका सन्दर्भमा आएको हो। कांग्रेसले यसलाई अवसरको रूपमा पनि लिन सक्छ-भविष्यप्रति थप सतर्क, एकताबद्ध र नीतिगत रूपमा स्पष्ट बन्ने सन्दर्भमा ।

भण्डारीको पछिल्लो समयको राजनीतिक सक्रियता र संभावित पुनरागमनले नेपाली राजनीति फेरि नयाँ मोड लिन थालेको छ । यो विशेषगरी नेपाली कांग्रेसका सभापति देउवाका लागि राजनीतिक दृष्टिले चासोको विषय बनेको देखिन्छ । कारण के हो त ?

भण्डारी राष्ट्रपतिको हैसियतमा हुँदा प्रधानमन्त्री देउवाले संसद पुनःस्थापना, सरकार गठनलगायतका संवैधानिक प्रक्रियामा धेरैपटक असहजता भोग्नु परेको थियो । देउवाको पक्षमा बहुमत भएको प्रमाणित हुँदाहुँदै पनि राष्ट्रपतिबाट तत्काल नियुक्ति नहुनु, र ओली पक्षधर निर्णयहरू हुनु, ती सबै घटनाहरूले देउवा र भण्डारीबीचको दूरी थपिएको थियो । यी घटनाक्रमले मात्र नभएर कांग्रेसभित्र पूर्वविशिष्ट पदमा रहेको व्यक्ति पुन सक्रिय राजनीतिमा आउनु नहुने पक्ष बलियो छ । जसले देउवालाई दबाब सृजना गरेको छ ।

नेपाली कांग्रेसभित्र देउवाको नेतृत्वमाथि बारम्बार प्रश्न उठिरहेको छ । त्यस्तो बेलामा पूर्वविशिष्टहरुको पुनरागमनले देउवामाथि थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ । कांग्रेसको विपक्षी गठबन्धनहरूलाई पनि भण्डारीको सक्रियता प्रेरणा बन्न सक्छ ।

भण्डारीको पुनरागमन केवल एक राजनीतिक व्यक्तिको सक्रियता मात्र होइन; यो एक प्रतीक हो-सत्ताको नयाँ ध्रुवीकरण, वामपन्थी उभार, र महिला नेतृत्वको वैकल्पिक स्वरूपको । देउवाको चासो यसै कारण स्वाभाविक हो ।