मंगलबार, साउन १२ २०८३
मंगलबार, साउन १२ २०८३
मंगलबार, कार्तिक २५ २०८२
काठमाडौं । नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन फेरि एकपटक विवाद र भ्रमको केन्द्रमा पुगेको छ। पूर्व प्रधानमन्त्रीहरू पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’, माधवकुमार नेपाललगायत नेताले हालै पुनः कम्युनिस्ट पार्टी एकताको घोषणा गरे पनि राजनीतिक विश्लेषकहरू यसलाई “टालटुले सम्झौता” भन्दै आलोचना गरिरहेका छन्।
कम्युनिस्ट आन्दोलनको प्रारम्भिक लक्ष्य वर्गहीन समाज, श्रमिक–किसानको सशक्तीकरण र समानता थियो। तर आजका कम्युनिस्ट नेताहरू विचारभन्दा पद र सत्ताको समीकरणमा केन्द्रित देखिएका छन्। प्रचण्ड, माधव नेपाल, झलनाथ खनाल, नारायणकाजी श्रेष्ठ लगायतका नेताले विगतका असफल एकतालाई दोहोर्याउँदै व्यक्तिगत अस्तित्व जोगाउने अभियान सुरू गरेका छन्।
राजनीतिक विश्लेषक डा. दिनेशराज पन्तका अनुसार, “कम्युनिस्ट आन्दोलन वैचारिक र नीतिगत धरातलमा होइन, व्यक्तिगत बाँच्ने रणनीतिमा सीमित भएको छ। नेताहरूलाई विचार होइन, ठाउँ बचाउने चिन्ता छ।”
नेकपा–माओवादी केन्द्र, नेकपा (एकीकृत समाजवादी) र अन्य साना समूहबीचको पछिल्लो सहकार्यलाई नेताहरूले “कम्युनिस्ट पुनर्जागरण”को रूपमा व्याख्या गरे पनि जनस्तरमा यसको विश्वास कम देखिएको छ।
नेताहरूबीच कुनै साझा वैचारिक नीति, आर्थिक दृष्टिकोण वा वर्गीय कार्यक्रम छैन।
सत्ता समीकरण, मन्त्रालय बाँडफाँट र उम्मेदवार चयनमा केन्द्रित छलफलले नै “एकताको आत्मा” हराएको प्रमाण दिन्छ।
अघिल्ला वर्षमा पनि २०७५ सालमा एमाले–माओवादीको एकताले ठूला आशा जगाएको थियो, तर त्यसले दुई वर्षमै विभाजन र आपसी आरोप–प्रत्यारोपमा अन्त्य पायो। अहिलेको “पुनःएकता” त्यही असफल मोडेलको पुनरावृत्ति मात्र भएको विश्लेषकहरूको ठम्याइ छ।
जनस्तरमा अब “कम्युनिस्ट” नामको आकर्षण घट्दो क्रममा छ। किसान, मजदुर र युवा वर्गले पार्टीका नेतामा व्यवहारिक परिवर्तनको अपेक्षा गरे पनि निराश भएका छन्। नेताहरूको सत्ता–लोभ, भ्रष्टाचारमा मौनता र सिद्धान्तहीनताका कारण संगठनभित्र पनि असन्तुष्टि बढेको छ।
नेकपाभित्रैका एक वरिष्ठ नेताले नाम नखुलाउने सर्तमा भने, “हामी जनताको पार्टी भनेर हिँड्छौं, तर जनता अब हाम्रो नारा सुन्न पनि चाहँदैनन्। एकताको नाममा पुराना नेताले मात्र अस्तित्व जोगाइरहेका छन्।”
कम्युनिस्ट आन्दोलन अहिले विचारगत दिशाहीनता र नीतिगत शून्यतामा फँसेको छ। माओवादीका आन्दोलनकारी इतिहासलाई पुनः जिवन्त पार्ने कुनै प्रयास छैन, न त समाजवादी अर्थनीतिमा ठोस बहस। परिणामस्वरूप, पार्टीहरू जनताका प्रश्नभन्दा टाढा र सत्ता समीकरणका खेलाडी बन्न पुगेका छन्।
नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन कहिल्यै पनि यति अविश्वसनीय र दिशाहीन भएको थिएन। प्रचण्ड र माधव नेपालजस्ता नेताले एकताको नाममा गरेको सहकार्य न विचारमा स्थायी छ, न जनस्तरमा स्वीकार्य।
यो एकता वास्तवमा आन्दोलन पुनर्जीवित गर्ने होइन, राजनीतिक शून्यतामा पुग्नुअघि आफ्नो अस्तित्व जोगाउने प्रयास मात्र देखिन्छ।
कम्युनिस्ट आन्दोलनले पुनः जनविश्वास हासिल गर्न चाहन्छ भने, पुरानो सत्ता–केन्द्रित सोच त्यागी विचार, सिद्धान्त र जनसेवाको मार्गमा फर्किनु अपरिहार्य छ। नत्र, आजको यो “टालटुले एकता” कम्युनिस्ट इतिहासको अर्को विफल अध्यायमात्र बन्ने निश्चित छ।
