बिहिबार, साउन १४ २०८३
बिहिबार, साउन १४ २०८३
मंगलबार, साउन ५ २०८३
काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले जारी गर्न लागेको नयाँ एक रुपैयाँको सिक्काको डिजाइनलाई लिएर भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूमा विभिन्न दाबी सार्वजनिक भएपछि नेपालमा पनि यस विषयले राजनीतिक तथा कूटनीतिक बहस जन्माएको छ।
भारतीय समाचार च्यानलहरू, विशेषगरी आजतक लगायतका सञ्चारमाध्यमहरूले नयाँ सिक्काबाट लिम्पियाधुरा, कालापानी र लिपुलेक समेटिएको नेपालको नक्सा हटाउन लागिएको दाबी गरेका छन्। केही भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले यसलाई नेपाल–भारतबीच जारी कूटनीतिक संवादको परिणाम र भारतको कूटनीतिक सफलताका रूपमा समेत व्याख्या गरेका छन्।
उनीहरूको दाबीअनुसार नेपालले नयाँ सिक्कामा विवादित क्षेत्रहरू समेटिएको नक्सा नराख्ने निर्णय गरेर नक्सा विवादमा आफ्नो अडान नरम बनाएको संकेत दिएको हो।
तर, नेपालले २०७७ सालमा संविधान संशोधनमार्फत लिम्पियाधुरा, कालापानी र लिपुलेक समेटिएको नयाँ राजनीतिक तथा प्रशासनिक नक्सालाई आधिकारिक मान्यता प्रदान गरिसकेको छ। उक्त नक्सा नेपालको संविधानको अनुसूचीमा समावेश छ र हालसम्म त्यसमा कुनै संशोधन वा परिवर्तन गरिएको छैन।
यसैबीच मन्त्रिपरिषद्ले नयाँ एक रुपैयाँको सिक्कामा हाल प्रयोग हुँदै आएको नेपालको नक्साको सट्टा मुस्ताङस्थित ऐतिहासिक तथा धार्मिक महत्वको घार गुम्बाको चित्र राख्ने निर्णय गरेको छ। यही निर्णय सार्वजनिक भएपछि सिक्काको नयाँ डिजाइनबारे चर्चा सुरु भएको हो।
विश्लेषकहरूका अनुसार सिक्काको डिजाइन परिवर्तन र नेपालको आधिकारिक नक्सासम्बन्धी संवैधानिक तथा राजनीतिक अडान दुई फरक विषय हुन्। सिक्कामा कुनै सांस्कृतिक वा ऐतिहासिक सम्पदाको चित्र राखिनुले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा वा संवैधानिक नक्साबारे राज्यको आधिकारिक धारणा स्वतः परिवर्तन हुँदैन।
हालसम्म नेपाल सरकारले लिम्पियाधुरा, कालापानी र लिपुलेकसम्बन्धी आफ्नो आधिकारिक नक्सा, संवैधानिक व्यवस्था वा कूटनीतिक अडानमा कुनै परिवर्तन भएको घोषणा गरेको छैन। त्यसैले भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूमा आएका दाबीहरूलाई लिएर विभिन्न कोणबाट बहस भइरहे पनि नेपालको औपचारिक नीतिमा परिवर्तन भएको पुष्टि भएको छैन।
तर भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूको प्रस्तुतिले नेपालभित्र भने नक्सा, राष्ट्रिय स्वाभिमान र नेपाल–भारत सम्बन्धबारे नयाँ राजनीतिक तथा कूटनीतिक बहसलाई थप तीव्र बनाएको छ।
