काठमाडौंमा आज घोडेजात्रा पर्व मनाइँदै

काठमाडौं । चैत्र कृष्ण औँसीका दिन आज काठमाडौं उपत्यकामा घोडेजात्रा पर्व मनाइँदैछ। प्रत्येक वर्ष यस दिन नेपाली सेनाद्वारा टुँडिखेलमा अश्वकला, मोटरसाइकल खेल, शारीरिक व्यायाम र युद्धकला लगायतका विविध प्रदर्शन गरिन्छ।

परम्पराअनुसार, टुँडिखेलको पूर्व-दक्षिण दिशामा बस्ने ‘गुरुमापा’ नामक राक्षसले शहरका बालबालिकालाई दुःख दिने विश्वासका कारण घोडेजात्रा मनाउने परम्परा विकसित भएको मानिन्छ। आजकै दिन ललितपुरमा पनि घोडा दौडाएर घोडेजात्रा मनाउने चलन रहेको छ। सरकारले पनि राजधानीका लागि सार्वजनिक बिदा घोषणा गरेको छ।

जनश्रुतिअनुसार, प्राचीनकालमा टुँडिखेलको पूर्व-दक्षिण दिशामा रहेको रूखमा बस्ने गुरुमापा राक्षसले बालबालिकामाथि आक्रमण गर्थ्यो। स्थानीयले प्रयास गरी राक्षसको नाश गरे पनि यसको प्रेतात्माले अनिष्ट गर्न सक्ने भय रहिरह्यो। यस विश्वासका आधारमा हरेक वर्ष घोडा दौडाएर गुरुमापाको आत्मालाई घोडाको टापले कुल्च्ने परम्परा बसाइएको हो। घोडाको टापबाट उत्पन्न ध्वनि र गति दुष्ट शक्तिलाई नष्ट गर्ने प्रतीक मानिन्छ।

साथै, बालबालिकाको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न आजै राति सोही रूखको फेदमा गुरुमापालाई भोजन अर्पण गर्ने चलन पनि रहिआएको छ। यसरी गरेपछि वर्षभर बालबालिकामाथि कुनै अनिष्ट नहुने विश्वास स्थापित छ।

आधुनिक समयमा पनि घोडेजात्रा पर्वले परम्परा र वर्तमानबीचको सेतुको रूपमा भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ। यसले ऐतिहासिक कथा, सांस्कृतिक विश्वास र पहिचानलाई जीवन्त राख्ने मात्र नभई नेपाली सेनाको अनुशासन, क्षमता र तयारी जनसमक्ष प्रस्तुत गर्ने अवसर प्रदान गर्दछ।

घोडेजात्रा पर्व काठमाडौं उपत्यकाको सांस्कृतिक पहिचान, ऐतिहासिक स्मृति र सामाजिक एकताको प्रतीकको रूपमा आज पनि जीवित छ।