चाल आवका बजटे र कृषि क्षेत्र

राष्टिय« कृिषगणना २०६८ नपोलका ेछठौ ैकृिष गणना हा े। पथ्रम कृिषगणना २०१८ सालमा भएका ेथिया े। २०६८ माद्धमा शरुु भर्इ २०६९ असारमा सम्पन्न भएका ेछठौ ैकृिषगणना नपोलको कृिष पण््राालीका ेबारमो सचूनाहरु सकंलन र विश्लष्ोण गर्न ेउद्दश्ेयले सचांलित थिया े। उक्त गणनामा मख्ुुयत  ः जग्गाका ेचलन , उपयागे , स्थायी र अस्थायी वाली , पशपुक्षीका ेस्थिति , कृिषकायर्मा पय्रागे भएका आजौर र पजँुीगत विवरण , सिचाँइ , कृिष ऋण , उत्पादनको खाद्य पयापर््तता आदिबार ेतथ्याकं सकंलन गरिएका ेथिया े। राष्टिय« कृिषगणना २०६८ छनाटै विधिमा आधारित एक बहृत  नमनुा सवक्षर््ोण ९ बिचनभ कअबभि कबmउभि कगचखभथ ० हा ेजनु ७५ जिल्लामा सचांलित गरिएका ेथिया े। यसमा दर्इु चरणका ेछनाटै विधी अपनाइएका ेथिया े। पथ्रम चरणमा जम्मा ५२०० वडाका समहूहरु छनाटै गरिएका  थिए  भन ेदासो्र ेचरणमा १२४४०० कष्ृाक परिवार छानिएका थिए । छानिएका कष्ृाक परिवारबाट पत््र यक्ष  अन्तवाताद्र्धरा विस्ततृ तथ्याकं सकंलन गरिएका ेथिया े। काठमाण्डामौ भरखर ैमात्र सम्पन्न भएका े साना किसान सम्मलेनल े सन ्२०२५ सम्म, नपोलमा व्याप्त गरिबी न्यनूीकरणका लागि  सुिनश्चितता सहितका ेलक्ष्य पस््रताव गरको ेछ ।  गरिबी न्यनूीकरणका ेदीघर्कालिन लक्ष्य पा्रप्तीका ेपक्षमा , साना किसान विकास बकै , नपोल  कृिष सहकारी  केिन्दय्र सघं , जिल्ला स्तरीय सघंहरु तथा  साना किसान सहकारी सस्ंथाल ेयस्ता ेप्िरतबद्धता जनाएका हनु ्।  विपन्न तथा सीमान्तकतृ समदुायसम्म वित्तीय सवोका ेपहचु विस्तार गरी  गरिबी न्यनूीकरण र  सामाजिक पजुी निमाणर््ाका ेबहृत लक्ष्यका लागि  एकिकतृ, पय्रास गनर्,े  सस्ंथाको व्यवस्थापन , नियाणर््ा पक्रयृा र सदस्य परिवारका े आथिर्क, सामाजिक विकासमा  महिला, यवुा तथा सिमान्तकतृ समदुायका व्याक्तिहरुका ेसहभागिता  अभिबृिद्ध गनर्,े सरकार , राष्टिय तथा अन्तराष्टिय  स्तरका दात ृसघंसस्ंथा , बकै तथा वित्तीय सस्ंथा  र विकास साभदोरबीच सम्पर्क र समन्वय विस्तार गरी  विपन्नन बगर्लार्इ विभिन्नन उद्यम , व्यावसाय, पवूार्धार  निमाणर््ा,  मल्ूय श्रखृ ला पब्र द्धर्न  र दीगा े सबं ृिद्धका लागि  आवश्यक लगानी बृिद्धगर्न  उपयmु वातावरण श्रजृना गरी सदस्यका ेसमावशेी आथिर्क बृिद्धको अवसर  सिजर्ना गर्न ेलगाएतका विषय उल्लखे छ । नपोलका ेकलु क्षत्रेफल मध्य े २६ लाख ४१ ह्जार हक्ेटर कृिषयाग्ेय जमिन रहते ापनि करिब १७  लाख ६६ हजार हक्े टर  जमिनमा सिञ्चार्इ पग्ुन ेअनमुान छ । आथिर्क वर्ष २०७२र २०७३ का ेपथ्रम आठ महिनामा सतह सिञ्चाइर्वाट ७ लाख ७९  हजार ६ सय ९४  हक्े टर  भूिमगत सिञ्चाइर्व ाट ३  लाख ९१ ह्जार  ८० हक्े टर, कष्ृाक कलु ासे धु ारबाट  १  लाख ९८ हजार १ सय  
४०  र क्षत्रेनखलुको े ५ हजार ९ सय ५५ हक्ेटरगरी  कलु १३ लाख ७४ हजार ८ सय ६९ हक्ेटरमा  सिञ्चार्इ पवूार्धार विकास भएका ेछ ।  आव २०७१र २०७२ मा १८ हजार ८३ हक्ेटरमा थप सिञ्चार्इ विस्तार भएका ेछ । आव २०७० ७१ म पव्राह भएको कृिष ऋण ५० अर्ब ९० कराडे अशलु गर्न बाकँी  रहको े थिया े। आ व २०७१ ७२ का ेपथ्रम आठ महिनामा ना ैअर्ब २७ कराडे बक्यातौ रहकोमो  आव २०७२ २०७३ का ेपथ्रम आठ महिनामा कृिष ऋणका ेबक्यातौमा ना ैप्िरतशतल ेबृिद्धभर्इ पाचँ अर्ब ८३ कराडे पगुको ेछ । आव २०७२र २०७३ का ेपथ्रम आठ महिनामा नयाँँजात सगुन्धित धान १, सिञ्चत क्षत्रृका लागि राधा १४  र असिञ्चत क्षत्रेका लागि  राधा  १३  धानका े जात र रामपरु हाइर्व डे्र मक ै द्ध र रामपरु  हाइबड्रे मक ै ६ जात  उन्माचे नका े लागि सिफरिस भएका े छ ।  आलकु ा े पर्वू  मलू बउि का े ९४७९१ व्टा दाना उत्पादन भएका े छ ।  आव २०७२ २०७३ का े पथ्र म आठ महिनामा  सा्रते विउ उत्पादन  ४ सय १३ मेिटकटन भएका ेछ ।  आव २०६९र २०७० मा करिब १००९ मेिटकटन सा्रते बीउ उत्पादन  भएकामो  आ व २०७०र २०७१  र २०७१ ७२ मा क्रमश ३ सय मेिटकटन र २ सय ३५ मेिटकटन रहको ेथिया े। चाल ुुआथिर्क बषर्का ेबजटेमा कृिष क्षत्रेका े उत्पादन र उत्पाकत्व  वृिद्ध गर्न े स्पष्ट मार्गिचत्रका साथ आगामी आथिर्क  वषर्द ेिख  पध्र ानमन्त्री कृिष आधुिनकरण परियाजे ना कायनर््वयनमा  ल्याउन ेव्यावसथा मिलाइएका ेछ ।  कृिष उत्पादनमा  आत्मनिभर्र हनु ेउद्दश्ेयल ेकायर्नवयन गरिन े या ेविशष्ो कायत्र्रmमका लागि पाचँ अर्ब ७८ कराडे  व्यावस्था गरिएका ेछ ।  यस परियाजेन  अन्त्रर्गत आगामी वर्ष  गह ँुर तरकारी , दइु वर्षिभत्र धान र आल,ु तीन वषर्पभित्र  मक ेर माछा, चार बर्षिसभत्र करो, मवो र। लिची,  र दशवर्षिभत्र  किवी , स्याउ, सन्ुतला, जनुार र आपँमा आत्मनिभर्र हनु ेविश्वास लिएका ेछ  ।  परियाजेना कायनर््वयनका ेलागि , कषि भूिमका े उभर्र शक्ति र बाली उत्पादन, ाक्षमताका े आधारमा  विशिष्टिकतृ  कृिष उत्पादन  क्षत्रेहर  निधार्रण गरिनछे  ।  सरकार, निजीक्षत्रे m,  र मध्यपवहसहकारी र कृिष उद्यमीहरुका े सहभागितामा यी क्षत्रे हरु् मा कृिष उत्पादन, पश्र ाधृे न र बजारीप्करणका  कायर्ह रु  सयञ्चालन गरिन े छ । यस परियाजे न अन्त्रर्ग त  विशिष्ठिकतृ  कृिष  उयत्पानदन  क्षत्रे लार्इ  पकटे ब्लक जाने र सपु रजाने मा  बगीर्क रण  गरिनछे । हलुाकी  राजमागर्का आसपासमा  छ सय  र मध्यपहाडी राजमार्ग  तथा सहिायक मागर्ह रुमा  र यसका  आसपासमा गरी  कम्तिमा  २ सय समते  गरी न्यनूतम १क ० हक्ेटर  क्षत्रेफलका दइुहजार एक सय  साना  व्यावसयिक कृिष उत्पादन पकटे क्षत्रेहर .स्थापना गरिनछे ।  प्रत्यके जिल्लामा कम्तिमा  एक सय हक्े टर  क्षत्रेफलका  कृिष  उत्पादन ब्वकहर  स्थनापना गरिनछे ।   पाचँसय हक्ेटर क्षत्रेफलका  ३० कृिष्ना  उत्पादन  तथा पश्राधेन  जानृे स्थापना गरिनछे ।  पत््रयके  पद्रशेमा एक हजार हक्ेटर  क्षत्रेफलका 
सपुर  जाने स्थापना गरिन ेछ ।  साना  व्यावसाियक कृिष उत्पादन पकटे क्षत्रेहरुमा उन्नत र गण्ुास्तरीय  बीउ, बर्नो , विरुवा र माछा, भरूा सहज रुपमा उपलब्ध हनु े व्यावस्था मिलाइनछे ।  रासायनिक र पा्रङगारिक  मलमा अनदुान उपलब्ध गराइन े छ ।  सिञ्चाइका लागि कलुा े र नहरहरु निमाणर््ा गरिनछे  ।  आधुिनक कृिष ज्ञान तथा प्िरवधिक सवे ा उपलक्ब्ध  गराइन े छ ।  ब्लक क्षत्रे मा पकटे क्षत्रे मा  उपलब्ध गराइन े सुिवधाका अतिरित्त कृिष उत्पादन यन्त्र उपकरण र आजै ार सटे खरिदमा  ५०  प्िरतशत पजु ीगत अनदु ान  दिइनछे ।  कृिष उपज सकंलन कन्ेद ्र कृिष हाटबजार कन्ेद ्रपथ्रामिक  पश्राधेन कन्ेद ्र गादे ामघर र प्व्यावसायिक तालिमकन्ेद ्  निमाण्ृ ाका े लागि  ८५  प्िरतशत पजुगित अनदुान दिइन ेछ । कृिष  जानेमा पकटे र ब्लकमा उपलब्ध  गराइन ेसुिवधाका अतिरित्त बीउ , बर्ना विरुवा र माछाका भरूाका सा्रतेकन्ेद ्रस्थापना गर्न  ८५  प्िरतशत र उत्पादन  पश्राधेन कन्ेद ्र गादे ाम र सीत भण्डारका े स्थापना गर्न ै ५०   प्िरतशत पुजीगत  अनुदान उपलब्ध गराइने छ । बीउ एव बालीको संरक्षण र  माटो  परिक्षणमा उपलब्ध  सेवाहरु उपलब्ध  गराइने छ ।  उपयुक्त बालीको विवरण सहितको माटो परिक्षण कार्ड कृषकलाई  उपलब्ध  गराइने छ ।  यी  विशिष्ठकृत कृषि उत्पादन क्षेत्रहरुमा , जेठि, जेटिए र कृषि विज्ञहरवाट निशुल्क प्राविधिक सेवा उपलब्ध गराइने छ ।  बीउ  परिक्ष्ण बाली  संरक्षण  र खाद्य प्रविधि र गुण नियन्त्र्रण  सम्बन्धि  प्रयोगशाला सेवा  निशुल्क उपलब्ध गराइने छ ।  यसका लागि १५ वटा मोवाइल प्रयोगशालावाट सेवा  सञ्चालनमा  ल्याइने छ ।  कृषि तथा पशुपंक्षि बीमाको प्रिमियममा ७५ प्रतिशत अनुदान दिइनेछ । कृषि सहज र सूलभ रुपमा  प्राप्त  गर्न सकिने  व्यावसथा मिलाइउको छ ।  कृषि तथा पशुपक्षि  कजाृको व्याजमा  दिइने अनधदान बृद्धिगरी पाँच प्रतिशत पुरयाएको छ । व्याज अनुदान अन्त्रर्गतको कृषि कर्जामा  रहेको रु १ करोडको अधिकता सीमा हटाइउको छ । कृृषि बाली धितो राखि ऋण लिन  सकिने   व्यावस्था मिलाइउको छ । मूख्यबाली धान गहुँ  मकै र उखुको न्यूनतम समर्थ मूल्य बाल् िलगाउनु पूर्व नै तोकिने छ ।  केरा, आलु जस्ता वालीको  टिसयु प्रयोगशाला कल्चर  प्रयोशाला  र माछापोखरी  निमाृणका लागि  ५० प्रतिशत अनधदानको व्यावसथा गरेको छ ।  कृषिन उपज केन्द्र, सामुदायिष्क बीउ तथा  कृषि उपन बैङक र पोष्ट हार्वेष्ट  से्न्टर निर्माणका  लागि  पुजीगत अनुदान उपलब्ध गराइनेछ ।  बाली उतपादन  र भण्डामरकणका्े  जोखिम  कम गर्न  उत्पादनमा आधारित  कृषि बीमा काइृक्रम  प्रारम्भ गरी क्रमश  विस्तार गरिन े छ ।  यस  परियाजे नकाका े कायनर््वयनवाट   यस आथिर्क वषर्क ा े कलु उत्चपादनमा  करिब रु ३० अब ृ थप हनु े  अनमुान  आसा गरिएका ेछ । चतै ेधान  पब्रद्धनका े कायत्र्रmम  ३५ जिल्लमा  विस्तार गरिनछे  । 
नप