काठमाडौँ। आगामी प्रतिनिधिसभा निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा झापा–५ देशकै सर्वाधिक चासोको निर्वाचन क्षेत्रका रूपमा उभिएको छ। नेकपा एमाले अध्यक्ष एवं पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको गृहजिल्ला तथा परम्परागत किल्ला मानिने यो क्षेत्रमा काठमाडौँ महानगरपालिकाका पूर्व मेयर बालेन शाहसँग जोडिएको राजनीतिक बहसले नयाँ तरंग सिर्जना गरेको छ। ओली र बालेनबीचको वैचारिक तथा राजनीतिक भिडन्तले झापा–५ को चुनावी माहोललाई असामान्य रूपमा तातेको छ।
झापा–५ लामो समयदेखि ओलीको राजनीतिक प्रभाव क्षेत्र मानिन्छ। २०४८ सालदेखि नै संसदीय राजनीतिमा सक्रिय ओलीले यही क्षेत्रबाट पटक–पटक संसद् प्रवेश गर्दै राष्ट्रिय राजनीतिमा आफ्नो हैसियत मजबुत बनाएका हुन्। एमालेका लागि झापा–५ केवल एक निर्वाचन क्षेत्र मात्र होइन, नेतृत्वको प्रतीक र राजनीतिक प्रतिष्ठाको विषय पनि हो। यही कारण यहाँ हुने कुनै पनि प्रतिस्पर्धालाई राष्ट्रिय राजनीतिले गहिरो चासोका साथ हेर्ने गरेको छ।
यसपटक भने झापा–५ को चासो परम्परागत दलगत प्रतिस्पर्धाभन्दा फरक कोणबाट बढेको छ। बालेन शाहले पछिल्लो समय संघीय सरकार, राजनीतिक दलहरू र विशेषगरी ओली नेतृत्वको एमालेमाथि तीखा आलोचना गर्दै आएका छन्। सामाजिक सञ्जालमार्फत व्यक्त उनका अभिव्यक्तिले युवा पुस्तामा गहिरो प्रभाव पारेको देखिन्छ। यही प्रभाव झापा–५ सम्म फैलिन थालेपछि राजनीतिक बहसको केन्द्रमा आएको हो।
यसले एमाले मात्र होइन, कांग्रेस र माओवादी केन्द्रजस्ता दलहरूलाई पनि रणनीति पुनरावलोकन गर्न बाध्य बनाएको छ। झापा–५ मा परम्परागत मतदाता संरचना बलियो रहे पनि युवा मतदाताको संख्या र प्रभाव तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ, जुन बालेनको राजनीतिक पूँजी मानिन्छ।
ओली पक्ष भने यस भिडन्तलाई ‘सामाजिक सञ्जालको हाइप’ भन्दै खारेज गर्ने प्रयासमा देखिन्छ। एमाले नेताहरू झापा–५ मा संगठन, कार्यकर्ता र विकासको एजेन्डा नै निर्णायक हुने दाबी गर्छन्। ओलीले अघि सारेका सडक, उद्योग, शिक्षा र स्वास्थ्यसँग जोडिएका विकास योजनालाई उनीहरू प्रमुख उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएका छन्। उनीहरूका अनुसार अनुभव र राष्ट्रिय नेतृत्व क्षमताको तुलना स्थानीय तहका मेयरसँग गर्नु नै राजनीतिक अपरिपक्वता हो।
झापा क्षेत्र नं. ५ मा ओलीको नेतृत्वमा १५ वर्षको ठोस परिवर्तन
झापा क्षेत्र नम्बर ५ पछिल्ला १५ वर्षमा निरन्तर विकास र रूपान्तरणको यात्रामा अघि बढेको छ। नेकपा एमालेका अध्यक्ष तथा पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको राजनीतिक नेतृत्वमा यस क्षेत्रमा सडक, पुल, सहरी पूर्वाधार, शिक्षा, कृषि र औद्योगिक विकासका क्षेत्रमा उल्लेखनीय कामहरू सम्पन्न भएका छन्। यी उपलब्धिले झापा–५ लाई पूर्वी नेपालको महत्त्वपूर्ण विकास केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्याएको छ।
यस अवधिमा राजमार्गबाहेक रतुवा नदीमा सातवटा पक्की तथा झोलुङ्गे पुल निर्माण भई आवागमन सहज भएको छ। कमल खोलामा क्याम्पा–धरमपुर जोड्ने पुल, मावा खोलामा मिक्लाजुङ–उर्लाबारी जोड्ने पुल तथा इलाम चुलाचुली क्षेत्रमा रतुवा नदीमा दुई पक्की र एक झोलुङ्गे पुल निर्माणले झापा र छिमेकी जिल्लाबीचको सम्पर्क मजबुत बनाएको छ।
सडक पूर्वाधारतर्फ मंगलबारे–क्याम्पा कालोपत्रे सडक, केरखा–क्याम्पा हुँदै शिवसताक्षी जोड्ने सडक, बैगुन्धुरा–कोहबरा सडक, दमक–मधुमल्ला र दमक–ढुकुरपानी सडक निर्माणले स्थानीय जनजीवन सहज बनेको छ। पाडाजुगी–जिम्दारचोक चार लेन सडक निर्माण भइसकेको छ भने गौरीगञ्जसम्म विस्तारका लागि बजेट रोक्का रहे पनि तयारी पूरा भएको छ। मदन भण्डारी राजमार्ग र हुलाकी राजमार्ग निर्माणमा पनि तीव्रता आएको छ।
नदी नियन्त्रण र बाढी जोखिम न्यूनीकरणका लागि रतुवा नदी तटबन्ध निर्माण अन्तिम चरणमा पुगेको छ भने मावा नदीमा तटबन्ध सम्पन्न भइसकेको छ। कमल खोलामा समेत तटबन्ध निर्माणले खेतीयोग्य जमिन र बस्ती संरक्षणमा ठूलो सहयोग पुगेको छ।
सहरी विकासतर्फ दमक बजारको सौन्दर्यीकरण, नदी ब्युटिफिकेसन, सिवेज ढल प्रणाली निर्माण, नमुना बस्ती निर्माणजस्ता परियोजनाले दमकलाई व्यवस्थित सहरको रूपमा अघि बढाएको छ। गौरादह पोखरी निर्माण र गौरीगञ्ज स्मार्ट सिटीका लागि पूर्वाधार विकासले भविष्यको सहरी योजनालाई स्पष्ट दिशा दिएको छ।
शिक्षा र सीप विकासका क्षेत्रमा जनता मावि गौरादह, दमक बहुमुखी क्याम्पस, ढुकुरपानी मावि, हिमालय मावि लगायतका विद्यालयमा पूर्वाधार विस्तार गरिएको छ। दमकमा CTEVT क्याम्पस सञ्चालन र गौरादह कृषि क्याम्पस स्थापना, भवन निर्माण तथा व्यवस्थापनले प्राविधिक र कृषि शिक्षालाई बलियो बनाएको छ।
कृषि र उद्योगतर्फ नमुना सहकारी खेती प्रवर्द्धनका लागि पूर्वाधार सहयोग गरिएको छ भने औद्योगिक क्षेत्र निर्माणका लागि जग्गा अधिग्रहण सम्पन्न भइसकेको छ। यसले रोजगारी सिर्जना र स्थानीय अर्थतन्त्र मजबुत बनाउने आधार तयार गरेको छ।
समग्रमा, झापा क्षेत्र नं. ५ मा केपी शर्मा ओलीको नेतृत्वमा पछिल्ला १५ वर्षमा देखिएको विकास केवल भौतिक पूर्वाधारमा सीमित छैन, यसले शिक्षा, कृषि, उद्योग र सहरी व्यवस्थापनलाई समेत समेटेको छ। सम्पन्न परियोजना र अघि बढिरहेका योजनाले झापा–५ को भविष्यलाई अझ व्यवस्थित, समृद्ध र दिगो बनाउने स्पष्ट नक्सा कोरेको देखिन्छ।
तर राजनीतिक विश्लेषकहरू भने यसलाई हल्का रूपमा लिन नहुने बताउँछन्। बालेनको उदयले दलप्रति वितृष्णा बढेको संकेत गर्ने र झापा–५ जस्तो किल्लामा पनि प्रश्न उठ्न थालेको उनीहरूको निष्कर्ष छ। विशेषगरी ओलीको लामो राजनीतिक यात्राप्रति सम्मान राख्ने मतदातामाझ पनि उत्तराधिकारी सोच र नयाँ नेतृत्वको खोजीबारे बहस सुरु हुनु महत्वपूर्ण संकेत मानिन्छ।
कांग्रेस र माओवादी केन्द्रका लागि झापा–५ अवसर र चुनौती दुवै बनेको छ। एमालेभित्रको दबदबा कमजोर पार्न बालेन पक्षको असन्तुष्ट मत निर्णायक हुन सक्ने उनीहरूको आकलन छ। तर बालेन–ओली बहस अत्यधिक चर्किएमा प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा छायामा पर्न सक्ने चिन्ता पनि उनीहरूमा देखिन्छ। त्यसैले यी दलहरू आफ्ना उम्मेदवारभन्दा बढी ओलीविरुद्धको मनोविज्ञानलाई कसरी उपयोग गर्ने भन्ने रणनीतिमा केन्द्रित देखिन्छन्।
समग्रमा, झापा–५ को चुनाव केवल एक क्षेत्रीय प्रतिस्पर्धामा सीमित नरही राष्ट्रिय राजनीतिक धारको परीक्षणस्थल बन्दै गएको छ। ओलीको परम्परागत राजनीतिक पकड र बालेनले प्रतिनिधित्व गर्ने वैकल्पिक, विद्रोही र युवा राजनीतिक चेतनाबीचको टकरावले यस निर्वाचनलाई प्रतीकात्मक बनाएको छ। अन्ततः मतदाताले अनुभव र स्थायित्व रोज्छन् कि परिवर्तन र प्रयोग, झापा–५ को नतिजाले मात्र होइन, समग्र नेपाली राजनीतिले पनि यसको उत्तर खोज्नेछ।
