शनिबार, कार्तिक २१ २०८३
शनिबार, कार्तिक २१ २०८३
बिहिबार, माघ २२ २०८२
दाङ । दाङ–२ अहिले केवल एक निर्वाचन क्षेत्र मात्र होइन, लुम्बिनी प्रदेशको राजनीतिक दिशा र राष्ट्रिय राजनीतिमा नेकपा एमालेको पुनरागमनको संकेत गर्ने निर्णायक मैदान बनेको छ। यही कारणले यहाँको चुनावलाई सामान्य प्रतिस्पर्धा भनेर बुझ्नु भूल हुनेछ। नेकपा एमालेका महासचिव शंकर पोखरेल यही क्षेत्रबाट चुनावी मैदानमा छन् । संगठनात्मक रूपमा एमालेको परम्परागत आधार रहेको दाङ–२ मा उनलाई नेपाली कांग्रेसका किरणकिशोर घिमिरे, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका विपिन आचार्य र नेकपा (माओवादी केन्द्र) का निर्मल आचार्यले चुनौती दिइरहेका छन् । तर सांगठनिक संरचना, मताधार, उम्मेदवारको राजनीतिक उचाइ, अनुभव र चुनावी क्षमता केलाउँदा शंकर पोखरेल नै यो प्रतिस्पर्धामा स्पष्ट रूपमा बलियो देखिन्छन् ।
दाङ–२ को राजनीतिक चरित्र बुझ्न यस क्षेत्रको इतिहासतिर फर्किनु आवश्यक हुन्छ । दाङ लामो समयदेखि वामपन्थी आन्दोलनको उर्वर भूमि रहँदै आएको जिल्ला हो । २०४६ पछिका सबै प्रमुख राजनीतिक परिवर्तनमा दाङले वाम राजनीतिलाई निर्णायक साथ दिएको छ । खासगरी दाङको मध्यम शहर र ग्रामीण भेगमा एमालेको सांगठनिक जरा गहिरो छ । वडा तहदेखि टोल कमिटीसम्म एमालेको संरचना सक्रिय छ, जुन अन्य दलको तुलनामा अझै मजबुत देखिन्छ । यही सांगठनिक शक्ति नै शंकर पोखरेलको पहिलो र सबैभन्दा ठूलो आधार हो ।
शंकर पोखरेल केवल दाङ–२ का उम्मेदवार मात्र होइनन्, उनी नेकपा एमालेका महासचिव हुन् । पार्टीको नीति, रणनीति र सांगठनिक विस्तारमा निर्णायक भूमिका खेल्दै आएका पोखरेलको राजनीतिक व्यक्तित्व राष्ट्रिय स्तरको छ । उनी लुम्बिनी प्रदेशका पहिलो मुख्यमन्त्री बनेर प्रदेश राजधानी दाङमा ल्याउने ऐतिहासिक निर्णयका मुख्य कर्ता हुन् । त्यो निर्णयले दाङको राजनीतिक, प्रशासनिक र आर्थिक महत्त्वलाई एकाएक बढाइदिएको तथ्यलाई यहाँका मतदाताले अझै बिर्सेका छैनन् । दाङलाई “प्रदेशको केन्द्र” बनाउने श्रेय पोखरेललाई जाने विषय एमालेले मात्र होइन, विरोधी दलका कार्यकर्ताले पनि निजी रूपमा स्वीकार गर्ने गरेको देखिन्छ ।
सांगठनिक दृष्टिले एमाले दाङ–२ मा सबैभन्दा व्यवस्थित पार्टी हो । पार्टीको स्थायी संरचना, अनुभवी कार्यकर्ता, युवा संगठन, महिला संगठन र जनवर्गीय संगठनहरू निर्वाचनमा परिचालित छन् । एमालेको संगठन केवल चुनावका बेला मात्र सक्रिय हुने खालको छैन । दैनिक रूपमा जनसरोकारका मुद्दामा काम गर्ने, जनप्रतिनिधि र कार्यकर्ताबीच निरन्तर सम्पर्क रहने परिपाटी एमालेको बल हो । यही कारणले एमालेको “कोर भोट बैंक” दाङ–२ मा सुरक्षित मानिन्छ ।
नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवार किरणकिशोर घिमिरे व्यक्तिगत रूपमा शालीन र शिक्षित व्यक्तित्व मानिन्छन् । कांग्रेसको परम्परागत मताधार दाङ–२ मा कमजोर भने छैन । तर कांग्रेस यहाँ लामो समयदेखि आन्तरिक गुटबन्दीको समस्याबाट ग्रस्त देखिन्छ । संगठनात्मक रूपमा वडा र टोल तहमा कांग्रेसको सक्रियता एमालेको तुलनामा कमजोर छ । कांग्रेसको मताधार प्रायः स्थिर भए पनि उत्साह र एकढिक्कापनको कमी देखिन्छ । घिमिरेको व्यक्तिगत छवि सकारात्मक हुँदाहुँदै पनि उनीसँग पोखरेलजस्तो राजनीतिक वजन र निर्णय क्षमताको छवि छैन । राष्ट्रिय राजनीतिमा उनको उपस्थिति सीमित छ, जसले मतदातालाई “कसले दाङका मुद्दा केन्द्रसम्म पुर्याउन सक्छ” भन्ने प्रश्नमा सोच्न बाध्य बनाउँछ ।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार विपिन आचार्य नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधि हुन् । रास्वपाले पछिल्लो समय शहरी क्षेत्रमा आकर्षण बढाएको भए पनि दाङ–२ जस्तो मिश्रित ग्रामीण–शहरी निर्वाचन क्षेत्रमा पार्टीको सांगठनिक संरचना अझै कमजोर छ । रास्वपाको संगठन व्यक्तिकेन्द्रित र सामाजिक सञ्जालमुखी देखिन्छ । चुनाव जित्न आवश्यक पर्ने गाउँ–गाउँको सांगठनिक पहुँच, अनुभवी पोलिङ एजेन्ट र दीर्घकालीन मताधार रास्वपासँग छैन । विपिन आचार्यको व्यक्तिगत ऊर्जा र नयाँपनले केही युवालाई आकर्षित गरे पनि त्यो आकर्षण निर्णायक मतमा रूपान्तरण हुने अवस्था कमजोर देखिन्छ ।
नेकपाका उम्मेदवार निर्मल आचार्य वामपन्थी पृष्ठभूमिबाट आएका भए पनि माओवादी केन्द्रको सांगठनिक अवस्था दाङ–२ मा पहिलेको जस्तो छैन । शान्ति प्रक्रियापछिको राजनीतिक यात्रा, सरकारमा रहँदा देखिएको असन्तोष र नेतृत्वप्रतिको मोहभंगले माओवादीको आधार खुम्चिएको छ । धेरैजसो पुराना कार्यकर्ता एमालेमा समाहित भइसकेका छन् वा निष्क्रिय छन् । निर्मल आचार्यको व्यक्तिगत योगदान र संघर्षको इतिहास भए पनि अहिलेको चुनावी गणितमा माओवादी केन्द्र निर्णायक शक्ति बन्ने अवस्थामा छैन ।
अब उम्मेदवारको व्यक्तित्व र राजनीतिक क्षमताको तुलना गर्दा शंकर पोखरेल स्पष्ट रूपमा अगाडि देखिन्छन् । उनी वैचारिक रूपमा प्रशिक्षित, संगठन चलाउन जान्ने र नीति निर्माणमा अनुभव भएको नेता हुन् । संसद, सरकार र पार्टी—तीनवटै तहमा काम गरिसकेका पोखरेलसँग शासन चलाउने अनुभव छ । यो अनुभव स्थानीय मतदाताका लागि पनि महत्त्वपूर्ण विषय बनेको छ । “हाम्रो क्षेत्रबाट जाने नेता बलियो हुनुपर्छ” भन्ने धारणा दाङ–२ मा व्यापक छ ।
पोखरेलमाथि आलोचना पनि छैनन् भन्ने होइन । २०७९ को निर्वाचनमा पराजय भोग्नु उनको राजनीतिक जीवनको ठूलो धक्का थियो । तर त्यो पराजयलाई उनले संगठन पुनर्निर्माण र आत्मसमीक्षाको अवसरका रूपमा प्रयोग गरेका छन् । चुनाव हारेर पनि पार्टी नेतृत्वमा अझ सशक्त रूपमा उभिनु, संगठन विस्तारमा लागिरहनु र दाङप्रतिको सम्पर्क नटुटाउनु उनको राजनीतिक परिपक्वताको प्रमाण हो । राजनीतिमा हार–जित स्वाभाविक हो, तर हारपछि उठ्ने क्षमता नै नेताको वास्तविक शक्ति हो भन्ने सन्देश पोखरेलले दिएका छन् ।
विकासको सवालमा पनि पोखरेलले दाङ–२ लाई ठोस एजेन्डासहित प्रस्तुत गरिरहेका छन् । देउखुरी औद्योगिक करिडोर, कृषि आधुनिकीकरण, पूर्वाधार विस्तार, शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा लगानीजस्ता विषय उनका प्राथमिकतामा छन् । प्रदेश राजधानी दाङमै रहेकाले संघीय बजेट र योजनालाई यहाँ केन्द्रित गराउन सक्ने क्षमताको नेता पोखरेल नै हुन् भन्ने तर्क एमालेले प्रभावकारी रूपमा राखिरहेको छ ।
समग्रमा हेर्दा, दाङ–२ को निर्वाचन केवल उम्मेदवारबीचको प्रतिस्पर्धा होइन, राजनीतिक वजन र सांगठनिक शक्तिको टक्कर हो । कांग्रेस, रास्वपा र माओवादीका उम्मेदवारहरूले आ–आफ्नो ठाउँबाट प्रयास गरिरहेका छन् । तर संगठनको गहिरो जरा, अनुभवी नेतृत्व, राष्ट्रिय पहुँच र स्थानीय उपलब्धिको हिसाबले शंकर पोखरेल नै यो प्रतिस्पर्धामा अग्रस्थानमा छन् । मतदाता अन्ततः स्थायित्व, प्रभावकारी प्रतिनिधित्व र विकासको भरोसा खोज्छन् । ती सबै तत्वको संयोजन अहिलेको दाङ–२ मा शंकर पोखरेलसँगै देखिन्छ ।
यदि कुनै अप्रत्याशित राजनीतिक तरंग नआएमा, सांगठनिक शक्ति र उम्मेदवारको व्यक्तित्वको आधारमा दाङ–२ बाट शंकर पोखरेल पुनः विजयी हुने सम्भावना बलियो देखिन्छ । यही कारणले दाङ–२ को चुनावलाई एमालेका लागि मात्र होइन, समग्र राष्ट्रिय राजनीतिका लागि पनि चासोपूर्वक हेरिएको छ ।
